Het vermogen om zélf te denken onder druk door AI
AI-onderzoeker Tim Brys: “En dat is precies wat ons menselijk maakt”
De opkomst van artificiële intelligentie verandert razendsnel hoe we werken, leren en denken. Chatbots schrijven teksten, maken samenvattingen en genereren ideeën in enkele seconden. Wat vroeger tijd en inspanning vroeg, kan nu met een simpele prompt. Volgens AI-onderzoeker Tim Brys van de VUB moeten we ons afvragen wat we daarbij misschien verliezen. Als machines steeds meer denkwerk overnemen, bestaat het risico dat mensen zelf minder gaan nadenken.
Brys ziet hoe generatieve AI steeds vaker wordt gebruikt voor taken die vroeger deel uitmaakten van het denkproces zelf: teksten schrijven, ideeën ontwikkelen of complexe informatie samenvatten. Dat lijkt efficiënt, maar volgens hem schuilt daarin een serieus probleem. “Als we die taken systematisch uitbesteden aan een machine, dreigen we ook de cognitieve vaardigheden te verliezen die ermee verbonden zijn”, zegt Brys. “Writing is thinking, but if AI writes, you are not thinking. Het schrijven van een tekst is meer dan het produceren van woorden: het is een manier om ideeën te ordenen, argumenten te testen en kritisch na te denken.”
Zijn bezorgdheid staat centraal in het boek En toen was er AI, dat Brys samen met filosoof François Levrau schreef. Daarin stellen ze een bredere vraag: hoe willen we het mens-zijn begrijpen en vormgeven in een wereld waarin onze intelligentie, onze creativiteit en autonomie misschien niet langer exclusief menselijk zijn? Artificiële intelligentie is in korte tijd een alledaagse realiteit geworden, maar fundamentele vragen blijven onderbelicht. Wie zijn wij als mens wanneer machines onze intelligentie benaderen of zelfs overstijgen? Wat betekenen autonomie, empathie en creativiteit in een tijdperk van AI?
“We kunnen ons niet eindeloos aanpassen aan een competitieve, opgejaagde en door technologie gedreven maatschappij”, vindt Brys. “Wetenschappers van Harvard Business School onderzochten in een techbedrijf wat er gebeurde toen de medewerkers een abonnement op AI kregen. De productiviteit steeg meteen. Taken die ze anders uitbesteedden, namen ze er nu zelf bij. Ze begonnen vanzelf meer uren te kloppen. Om tijdens de lunchpauze nog een paar prompts uit te proberen, dat soort dingen. Ze kregen uiteindelijk het gevoel dat ze nog meer balletjes tegelijk in de lucht moesten houden. De jachtigheid was niet vol te houden. AI als burn-outmachine, noemden de onderzoekers het. We zijn daar niet voor gemaakt…”
Volgens Brys en Levrau raakt AI niet alleen aan technologie of economie, maar ook aan ons mensbeeld. Ze verwerpen technologische vooruitgang niet, maar pleiten in hun boek wel voor vertraging en reflectie. In plaats van AI blind te omarmen, moeten we nadenken over hoe we de technologie willen gebruiken. Want als we te snel het denkwerk aan machines overlaten, riskeren we dat we precies datgene verliezen wat ons menselijk maakt: het vermogen om zelf te denken.
En toen was er AI. Hoe mens blijven te midden van machines?
Auteurs: Tim Brys en François Levrau
Verschenen bij Otheo Books
ISBN 9789085284857, 224blz.
