Werkelijkheid richting circulaire verpakkingen weerbarstig
Sustainable Packaging Summit
De Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) lijkt op het eerste gezicht een sterke katalysator voor duurzame verpakkingen. Immers, vanaf 2030 moeten verpakkingen minimaal 30 procent uit gerecycleerd materiaal bestaan. Daarnaast moeten 10 procent van de verpakkingen hergebruikt worden. Maar de werkelijkheid is een stuk weerbarstiger, zo bleek tijdens de jongste Sustainable Packaging Summit. Zo blijft bijvoorbeeld virgin plastic veel goedkoper dan gerecycleerd materiaal en moeten recyclagebedrijven vanwege gebrek aan omzet zelfs hun deuren sluiten.
De Sustainable Packaging Summit in Utrecht gaf een volledig beeld van de actuele stand van zaken als het gaat om de duurzame verpakkingspraktijk. In het enorme aanbod van interessante seminars pikten wij er drie uit die gingen over de eisen die in 2030 gesteld worden aan minimale hoeveelheid recyclaat die verpakkingsmateriaal moet bevatten en de uitdagingen om in 2030 tot een minimum van 10 procent herbruikbare verpakkingen te komen.
Stagnatie van recyclagecijfers
In het seminar ‘Internationale handel in gerecycleerd plastic: tussen bescherming en een wereldwijde markt’ stond de dynamiek van de internationale handel in gerecycleerd plastic centraal. Experts uit Europa en Noord-Amerika bespraken de uitdagingen voor verschillende landen, de impact van marktbescherming en de mogelijkheden voor een mondiale markt voor post-consumer recycled (PCR) plastic. Er kwamen vragen aan de orde als: Waarom stagneren de recyclagecijfers van kunststofverpakkingen en de toepassing van recyclaat? Welke rol spelen de kosten van recyclage en de concurrentie met virgin plastic daarbij? En welke factoren stimuleren het gebruik van herbruikbare verpakkingen?
Erik Akkermans van Verpact – verantwoordelijk in Nederland voor inzameling en recyclage van verpakkingen, inclusief statiegeld – benadrukte de urgentie: “Vanaf 1 januari 2030 moeten plastic verpakkingen een minimaal aandeel gerecycleerd materiaal bevatten. Merken die hier niet aan voldoen, kunnen hun producten niet op de markt brengen.” Maar de praktijk is complex: sorteersystemen zijn versnipperd, de vraag naar gerecycleerd materiaal wisselvallig en energieprijzen onvoorspelbaar. “We zijn nog ver verwijderd van een uniforme markt”, zei hij en pleitte voor praktische oplossingen in plaats van eindeloze probleemanalyses.
Mireia Boada van Plastic Recyclers Europa wees op het belang van harmonisatie: “We hebben geharmoniseerde EPR-regels nodig die het gebruik van gerecycleerd plastic financieel aantrekkelijk maken en tegelijkertijd de inzet van recycleerbaar materiaal stimuleren.” EPR staat voor Extended Producer Responsibility, oftewel Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid. “Alleen zo kunnen we vraag creëren en de Europese industrie beschermen tegen oneerlijke concurrentie.”
Stabiele vraag creëren
Een belangrijke uitdaging is het creëren van een stabiele vraag naar gerecycleerd materiaal, zelfs wanneer virgin plastic goedkoper is. “We moeten een demand chain ontwikkelen, niet alleen een supply chain”, stelde Akkermans als oplossing. “Het gaat erom de markt interessant te maken voor recycleerders, zodat zij financieel kunnen investeren en produceren.”
Ook de economische kant kwam aan bod: de kosten van inzameling, transport en verwerking van gerecycleerd plastic zijn vaak hoger dan van virgin plastic. Daarom zijn EPR-mechanismen zoals ecomodulatie – lagere tarieven voor goed recycleerbare verpakkingen – essentieel, constateerde het panel eensgezind. Dit zorgt ervoor dat gerecycleerd plastic concurrerend blijft, ongeacht internationale prijsfluctuaties.
De vergelijking met Noord-Amerika bood een bredere context. Curt Cozart van de American Association of Plastic Recyclers was het eens met zijn Europese medepanelleden. Hij benadrukte dat virgin en gerecycleerd plastic apart behandeld moeten worden om vraag voor beide te creëren: “Pas wanneer ze apart worden gewaardeerd, kan de markt voor elk segment floreren.”
Mondiaal gelijk speelveld
Het panel ging ook in op de impact van import en export. Transparantie en een gelijk speelveld zijn cruciaal: “We moeten regels instellen die ervoor zorgen dat niet-Europese leveranciers dezelfde verplichtingen hebben als Europese recycleerders”, stelde Boada. “Het moet net zo moeilijk zijn om virgin plastic te importeren als gerecycleerd materiaal, zodat we de Europese markt beschermen zonder internationale handel volledig te blokkeren.”
Daarnaast werden de verschillen tussen Europese landen besproken. Akkermans gaf een voorbeeld uit Nederland, waar gemeenten worden betaald op basis van de kwaliteit van ingezameld plastic: “Door inzameling te koppelen aan kwaliteit stimuleren we beter sorteren. Maar standaarden en samenwerking met lokale overheden zijn essentieel, want Europa telt tientallen landen en honderden gemeenten.”
Energieprijzen vormen een bijkomende uitdaging voor de internationale concurrentie. “In de VS kunnen elektriciteitskosten tot 40 procent van de totale kosten van een recyclagebedrijf uitmaken. Dat geldt bijvoorbeeld voor Californië, terwijl dat in Florida maar 20 procent is”, meldde Cozart. “Daarom zitten de recyclagebedrijven vooral in het zuidoosten van de Verenigde Staten.” In Europa liggen de energieprijzen vaak hoger, vergelijkbaar met Californië. “Zonder gerichte stimulansen kunnen recycleerders in sommige landen nauwelijks concurreren”, aldus Akkermans opnieuw. Dit benadrukt dat internationale regelgeving en beleid cruciaal zijn om een competitieve, wereldwijde markt te creëren.
PPWR toch stimulans
Tot slot richtte het panel zich op de toekomst van een mondiale markt voor PCR-plastic. Gespecialiseerde sorteercentra, samenwerking tussen producenten, recyclagebedrijven en EPR-organisaties, en langetermijncontracten kunnen investeringen stimuleren en de beschikbaarheid van hoogwaardig gerecycleerd materiaal verbeteren.
Felix Bezati, wereldwijd verantwoordelijk voor de verpakkingsstrategie van Mars, constateerde dat nu alle energie, die in het proces wordt gestopt om gerecycleerd materiaal in verpakkingen te verwerken, toch wordt beloond. “Dat is het voordeel van de inwerkingtreding van de PPWR in 2030. Vroeger spraken we over visies, nu staan we voor realiteit. Er werken veel meer mensen aan de transformatie van verpakkingen en het recyclagesysteem dan vijf jaar geleden.”
De centrale conclusie van het panel was dat regelgeving en marktmechanismen cruciaal zijn voor het succes van een wereldwijde markt in gerecycleerd plastic. Harmonisatie, financiële stimulansen, investeringen in infrastructuur en een gelijk speelveld voor importmateriaal vormen samen de voorwaarden voor een concurrerende en duurzame circulaire economie. Akkermans: “Europa kan de internationale agenda van circulariteit leiden, en als we dat doen, creëren we niet alleen een groenere industrie, maar ook een strategisch onafhankelijke markt voor de toekomst.”
PPWR katalysator of obstakel?
Is regelgeving een katalysator of een obstakel voor het slagen van circulariteit? Dat was de centrale vraag in een tweede seminar. In de Europese Unie werken beleidsmakers en bedrijven al jaren aan de transitie naar een circulaire economie. Maar ondanks ambitieuze doelstellingen en veelbelovende initiatieven blijft de praktijk hardnekkig weerbarstig. Recyclagepercentages stijgen slechts langzaam, en in sommige sectoren stagneert de vooruitgang. Tegelijkertijd ontwikkelt zich een internationale markt voor gerecycleerd materiaal, waarin handel, import en concurrentie een steeds grotere rol spelen.
Ambities duidelijk, realiteit minder
De Europese Commissie heeft de lat hoog gelegd: tegen 2030 moet 70 procent van alle verpakkingen worden ingezameld; in 2040 moet dat 83 procent zijn. Vandaag komt de EU gemiddeld nog niet verder dan 67 procent, terwijl slechts 42 procent van de ingezamelde kunststof daadwerkelijk wordt gerecycleerd. Joachim Quoden van Expra wees in dat kader op de verschillen tussen lidstaten: “Sommige landen beschikken over moderne infrastructuur en volwassen marktmodellen, terwijl andere nog aan het begin staan. Circulariteit is geen vlak speelveld, maar de eisen zijn dat wel.”
Een keten die kraakt
Vanaf 2030 moeten kunststofverpakkingen gemiddeld 25 procent gerecycleerd materiaal bevatten, terwijl het huidige gemiddelde rond 13 à 14 procent ligt. Tegelijkertijd staat de recyclagemarkt onder druk. Darren West van SAP benadrukte: “Investeringen stagneren, recyclagebedrijven sluiten door economische druk en virgin plastic blijft goedkoper dan recyclaat. De markt groeit niet in dezelfde richting als de vraag.”
“Goedkoop gerecycleerd materiaal uit Azië zet extra druk op Europese producenten”, voegde Michelle Norman van producent Suntory Beverage & Food toe. “Dat maakt het voor ons moeilijk om de overgang naar circulair materiaal financieel haalbaar te maken.” Hieruit ontstaat een paradox: bedrijven moeten recyclaat gebruiken, maar het aanbod is beperkt en duurder.
Richtingaanwijzer of hindernis?
De panelleden waren het erover eens dat regelgeving kan doen wat de markt zelf niet doet, namelijk richting geven, versnellen en standaardiseren. Maar wanneer regels te snel, te complex of zonder uitvoeringsstructuur worden ingevoerd, leidt dat tot vertraging en onzekerheid. Graham Houlder van Ceflex daarover: “Wat de industrie nodig heeft, is stabiliteit, voorspelbaarheid en een gelijk speelveld. Zonder dat worden investeringen uitgesteld of afgezegd.”
Wolfgang Trunk (Europese Commissie) benadrukte dat een internationale benadering noodzakelijk is: “Bescherming van Europese recycleerders tegen oneerlijke import is cruciaal. We moeten ervoor zorgen dat geïmporteerd recyclaat dezelfde duurzaamheidseisen volgt als Europees materiaal.”
Afstemming beleid en markt
Circulariteit slaagt alleen wanneer beleid en markt op elkaar zijn afgestemd, was de algemene opinie binnen het panel. Volgens Gerald Rebitzer van Amcor vraagt dit om uniforme ontwerp- en inzamelregels binnen de EU, zodat materialen overal op dezelfde manier verwerkt kunnen worden. “Maar ook bescherming tegen oneerlijke import is nodig, zodat Europese recycleerders niet worden ondermijnd door goedkoper materiaal uit landen met lagere eisen. Daarnaast moeten er betaalbare stimulansen zijn voor het gebruik van recyclaat, zodat duurzaam niet automatisch duurder betekent. En tot slot zijn transparantie en traceerbaarheid een vereiste om vertrouwen en kwaliteit van gerecycleerd materiaal te waarborgen.”
Quoden van Expra aanvullend: “We moeten de internationale markt voor post-consumer recyclaat goed begrijpen en een gelijk speelveld creëren, zodat vraag en aanbod elkaar daadwerkelijk vinden.”
Uitvoerbare regelgeving
De ambitie van de EU is volgens het panel helder en zinvol: minder afval, meer hergebruik en minder afhankelijkheid van fossiele grondstoffen. Maar ambities alleen zijn niet genoeg. Circulariteit staat of valt niet met de hoeveelheid regels, maar met de kwaliteit ervan. Regels moeten richting geven én uitvoerbaar, consistent en economisch logisch zijn. Zoals Darren West samenvatte: “Regelgeving kan circulariteit laten slagen, maar alleen wanneer zij de markt en de keten in staat stelt daadwerkelijk mee te bewegen. Zolang de kloof tussen verplichtingen en praktische uitvoerbaarheid blijft bestaan, blijft circulariteit een belofte die haar potentieel nog niet waarmaakt.”
Herbruikbare verpakkingen vereisen samenwerking
Dankzij de PPWR worden herbruikbare verpakkingen steeds belangrijker in de voedings- en retailsector. Tijdens een derde sessie op de Summit deelden experts hun ervaringen met pilots, schaalbaarheid en digitale datatoepassing. Het werd duidelijk dat succes niet alleen afhangt van het materiaal, maar vooral van samenwerking tussen merken, retailers en logistieke partners, gecombineerd met slimme inzet van data.
Veel bedrijven starten met kleinschalige pilots, zoals hervulbare flesverpakkingen in supermarkten of herbruikbare kratten bij festivals, signaleerde Tom Domen van Eunomia, gespecialiseerd in hergebruikssystemen: “Maar als je een systeem van één merk of retailer alleen opzet, beperk je het effect. Merk- en brancheoverstijgende samenwerking is cruciaal om logistieke en operationele uitdagingen van herbruikbare verpakkingen efficiënt op te lossen. Je moet merken, retailers en logistieke partners meekrijgen. Alleen dan kan hergebruik een realistisch en schaalbaar alternatief zijn voor wegwerpverpakkingen. Het succes van herbruikbare verpakkingen zit in het hele ecosysteem.”
Dagny Tucker van het Amerikaanse Perpetual – dat zich eveneens sterk maakt voor het gebruik van herbruikbare verpakkingen voor voedingsproducten – voegde toe: “Het gaat erom het voor de consument zo eenvoudig mogelijk te maken. Als het te ingewikkeld wordt, blijft het rendement laag. Met een goed systeem kunnen consumenten een herbruikbare verpakking probleemloos terugbrengen, zelfs in drukke omgevingen zoals festivals of supermarkten.”
Data als drijvende kracht
Digitale identificatie is essentieel voor het meten van gebruik en retourlogistiek, benadrukte Mirjam Karmiggelt, CEO van GS1, internationale organisatie gericht op data-uitwisseling. “Door verpakkingen te voorzien van barcodes of QR-codes kunnen we precies volgen hoe vaak een verpakking wordt gebruikt, waar deze zich bevindt en wanneer deze terugkomt voor reiniging en hergebruik. Dit maakt hergebruik meetbaar en schaalbaar.”
Domen op zijn beurt: “Digitale data stellen ons in staat verschillende soorten verpakkingen en retourpunten te modelleren en voorspellingen te doen voor het hele systeem. Zo kunnen we anticiperen op vraag en logistieke uitdagingen.”
Wet- en regelgeving stimuleert hergebruik
Internationale voorbeelden laten zien dat wetgeving een belangrijke stimulans kan zijn, aldus Tucker. “In Frankrijk en Californië worden bedrijven actief verplicht bij te dragen aan retour- en hergebruikssystemen. Regelgeving helpt ons om het systeem op te schalen en investeringen in infrastructuur en digitale oplossingen lonend te maken. Maar zonder samenwerking tussen alle partijen blijft grootschalig hergebruik lastig.”
De conclusie van het panel was dat het opschalen van pilots naar grootschalige systemen standaardisatie, infrastructuur en samenwerking vereist. Er zijn al succesvolle voorbeelden van merk- en brancheoverstijgende initiatieven waarbij data-uitwisseling en digitale systemen centraal staan. “Zonder samenwerking en een goed dataplatform werkt het niet”, stelde Karmiggelt tot slot. “Alleen door gezamenlijke systemen te ontwikkelen, kunnen we herbruikbare verpakkingen écht efficiënt en rendabel maken.”
